لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

به منظور بررسی سرعت پرشدن دانه و انتقال مجدد کربوهیدرات های محلول ساقه تحت تنش خشکی انتهای فصل آزمایش گلدانی بصورت فاکتوریل در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی در سه تکرار در سال زراعی 1391-1390 اجرا گردید. چهار رقم جو (نیمروز، جنوب، نصرت و ترکمن) تحت دو سطح رطوبتی شامل حفظ رطوبت در حد ظرفیت زراعی و تنش خشکی از روز دهم پس از گرده افشانی کشت شدند. نتایج نشان داد که ارقام جو از نظر غلظت کربوهیدرات محلول در زمان گرده افشانی، بیشینه غلظت کربوهیدرات محلول، سهم کربوهیدرات محلول پیش از گرده افشانی، شیب افزایش غلظت کربوهیدرات محلول، میزان انتقال و کارایی انتقال تفاوت معنی داری داشتند. رقم جنوب بیشترین غلظت را در زمان گرده افشانی و همچنین بیشترین سهم کربوهیدرات پیش از گرده افشانی را نشان داد. اما رقم ترکمن با داشتن بیشترین شیب افزایش غلظت در دوره 10 روزه پس از گرده افشانی، توانست غلظتی معادل جنوب و نیمروز را در زمان بیشینه غلظت نشان دهد. عکس العمل ارقام از لحاظ میزان کربوهیدرات انتقالی و کارایی انتقال نسبت به تنش خشکی متفاوت بود. تنش خشکی سرعت کاهش کلروفیل را 66درصد افزایش داد. خشکی سرعت پرشدن دانه، وزن دانه و در نهایت عملکرد سنبله اصلی را به ترتیب به میزان 35، 15 و 17 درصد کاهش داد.

با توجه به اهمیت انتقال مجدد در پر شدن دانه گندم (Triticum aestivum L.)، اثر گیاهان کود سبز و سطوح مختلف نیتروژن بر انتقال و کارایی انتقال ماده خشک از میانگره های مختلف ساقه گندم، آزمایشی در مزرعه تحقیقاتی دانشکده کشاورزی دانشگاه شهید چمران اهواز در سال زراعی90-1389 انجام شد. آزمایش به صورت کرت های یک بار خرد شده در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی انجام گرفت. تیمار اصلی شامل مقادیر مختلف نیتروژن (صفر، 50، 100 و 150 کیلوگرم در هکتار) و تیمار فرعی دربرگیرنده گیاهان مختلف کود سبز شامل: ارزن (Pennisetum sp.)، تاج خروس زراعی (.Amaranthus sp)، سسبانیا (.Sesbania sp)، لوبیا چشم بلبلی (.Vigna unguiculata L)، ماش (Vigna radiata L.) و تیمار شاهد (بدون کاربرد کود سبز) بود که در سه تکرار انجام شد. این آزمایش در دو مرحله شامل کاشت و برگرداندن گیاهان کود سبز و پس از آن کاشت گندم انجام گرفت. نتایج نشان دادند که وزن و وزن مخصوص کلیه میانگره های ساقه اصلی گندم از آغاز مرحله گرده افشانی تا 20 روز پس از گرده افشانی به بیش ترین مقدار رسید. پس از آن از 20 روز تا 50 روز پس از گرده افشانی به دلیل انتقال مجدد مواد پرورده به دانه، وزن و وزن مخصوص میانگره ها کاهش یافت. همچنین مقدار ماده خشک انتقال یافته تحت تاثیر تیمار عدم کاربرد کود نیتروژن بیش تر از تیمار کاربرد 150 کیلوگرم نیتروژن در هکتار در میانگره های دم گل آذین (219 در مقابل 181 میلی گرم) و میانگره ماقبل آخر (203 در مقابل 165 میلی گرم) بود، در حالی که در میانگره های پایینی این رابطه برعکس بود (403 در مقابل 406 میلی گرم). به طور کلی با افزایش نیتروژن مصرفی کارایی انتقال ماده خشک کاهش یافت. بنابراین تاثیر گیاهان کود سبز تنها به خصوصیات خاک محدود نبوده بلکه بر ویژگی های عملکردی در خصوص رابطه بین مبدا و مقصد فیزیولوژیک نیز تاثیرگذار می باشد.

به منظور بررسی اثر مدیریت تلفیقی کودهای شیمیایی و بیولوژیک در شرایط رقابت با علف های هرز بر توان تجمع و کارایی انتقال مجدد مواد فتوسنتزی در ساقه گندم آزمایش مزرعه ای در سال زراعی 91-1390 در دانشکده کشاورزی دانشگاه شهید چمران اهواز اجرا شد. طرح آزمایشی به صورت کرت های یک بار خرد شده در قالب بلوک کامل تصادفی و با 3 تکرار بود. تیمار اصلی شامل، 5 روش مدیریت تلفیقی (شامل روش های شیمیایی، بیولوژیکی و تلفیق شیمیایی با بیولوژیکی) و تیمار فرعی شامل 3 شدت رقابت با علف هرز خردل وحشی (تراکم 7، 14، 21 بوته در مترمربع) بود. طول و وزن خشک میانگره های مختلف آن (پدانکل، پنالتیمیت: میانگره ما قبل آخر، میانگره های پایینی) و هم چنین کارایی انتقال مجدد مواد فتوسنتزی اندازه گیری شد. نتایج این آزمایش نشان داد که با تغییر درصد کودهای شیمیایی نسبت به کودهای بیولوژیک، کارایی ذخیره سازی و انتقال مواد فتوسنتزی میانگره های ساقه تغییر یافت. تیمار 50 درصد کودشیمیایی و مجموع کودهای بیولوژیک بیش ترین درصد کارایی انتقال مجدد (43.30)، درصد انتقال مجدد (51.10) و مقدار ماده خشک انتقال یافته (2.09 گرم) را دارا بودند. اثر روش های مدیریت تلفیقی کود بر کارایی انتقال مجدد ماده خشک بیش تر از تیمار رقابت با علف های هرز بود. بعلاوه، در هر سه گروه از میانگره های ساقه، صفت وزن بیش تر از صفت طول تغییر داشت. نتایج این آزمایش نشان داد که اجرای روش های تلفیقی کود در مقایسه با روش کاملا بیولوژیکی شرایط متعادل تری برای خصوصیات میانگره های گندم فراهم می کند.

هدف: شرایط خشکی انتهایی در مرحله پر شدن دانه یکی از عوامل اصلی محدودکننده عملکرد جو است. در شرایط تنش، به دلیل محدودیت فتوسنتز جاری، اهمیت ذخیره بیشتر ساقه و سهم آن در تولید محصول نهایی قابل توجه خواهد بود. میانگره پنالتیمیت در میان سایر میانگره های ساقه بیشترین نقش را در انتقال مجدد ایفا می کند. هدف این مطالعه .بررسی تحمل به خشکی دو رقم و یک لاین جو با درجات مختلف انتقال مجدد مواد و همچنین بررسی آنالیز متابولیتی مقایسه­ ای بر روی میانگره های پنالتیمیت سه ژنوتیپ جو یوسف (متحمل)، موروکو (حساس) و لاینPBYT17  (نیمه متحمل) طی شرایط خشکی انتهایی بود. مواد و روش ها: ارزیابی آنالیز متابولومیکس ژنوتیپ های جو (یوسف، موروکو و لاین PBYT17) در پاسخ به تنش خشکی در 21 و 28 روز بعد از اعمال تنش خشکی در مرحله پرشدن دانه انجام شد. همچنین بررسی قابلیت انتقال مجدد پنالتیمیت­های ساقه­ی ژنوتیپ­های یوسف، موروکو و PBYT17 در پاسخ به خشکی صورت گرفت. شناسایی پروفایل متابولیت ها که شامل 17 متابولیت از جمله قندهای محلول، قند فسفات، نوکلئوتید قند، اسیدهای آلی، متابولیت های فسفریله و نوکلئوتیدها بود. نتایج: نتایج حاصل از داده‏ های متابولومیکس نشان داد که رقم یوسف کارایی معنی‏ دار بالاتری نسبت به ارقام دیگر در انتقال مجدد، مربوط به پنالتیمیت داشت. در میان ژنوتیپ های مورد بررسی، 17 متابولیت شناسایی شدند. میزان ذخایر انتقال یافته و مقدار کارایی انتقال مجدد به طور معنی­داری در بین ژنوتیپ­های مختلف متفاوت بود. دو رقم یوسف و موروکو به ترتیب با بالاترین و کمترین کارایی انتقال مجدد در شرایط تنش، برخوردار بودند. نتایج ما نشان داد که ژنوتیپ متحمل با استفاده از افزایش UDP-گلوکز و گلوکز 6 فسفات، منجر به تولید تره هالوز 6 فسفات شد که نقش کلیدی در انتقال مجدد مواد در ساقه به عهده دارد. نتیجه گیری: به طور کلی نتایج حاصل از این پژوهش نشان می دهد که متابولیتهای موثر در انتقال مجدد ذخایر ساقه می تواند نقشی اصلی در حفظ عملکرد گیاهان جو طی تنش خشکی آخر فصل ایفا نماید و این موضوع می­تواند راهکارهایی هدفمند برای افزایش عملکرد ژنوتیپ های موردنظر جو که با تنش خشکی آخر فصل مواجه می شوند به کار گرفته شود. این مطالعه ممکن است جهت گیری های بالقوه و منابع ارزشمندی را برای مطالعه بیشتر تنش خشکی در جو فراهم کند.

Water Water deficit especially after heading is one of the most effective factors of wheat yield loss in Iran and across the world and identifying the physiological traits related to plant resilience is of great importance in screening for tolerant varieties. The objective of this study was to evaluate the variation in stem reserves accumulation capacity and its relationship with remobilization in some wheat cultivars. 22 wheat cultivars were cultivated in a split plot design with three replications, full irrigation and 40% of field capacity being main plots. The amount of accumulation and remobilization was estimated by measuring internodes weight and stem soluble carbohydrates content (WSC). Significant genotypic variation among cultivars was observed under both normal and drought conditions. Maximum accumulation was found in lower internodes followed by peduncle and penultimate using dry weight measurement method. In WSC measurement method, however, maximum accumulation was observed in penultimate followed by lower internodes and peduncle. Cultivars ranking based on accumulation was also different in two methods. Drought stress caused decline in internodes weight, WSC and yield and remobilization efficiency. The specific stem weight had the highest correlation with remobilization. Significant correlation was found between grain yield and remobilization, specific stem weight and WSC.

به منظور بررسی اثر تنش آبی در مرحله گلدهی بر انتقال مجدد ماده خشک از بخش­های گوناگون ساقه جو، آزمایشی در سال زراعی 98-1397 به­صورت کرت­های خردشده بر پایه طرح بلوک­های کامل تصادفی با سه تکرار اجرا شد. کـرت­های اصلی شامل دو سطح آبیاری (آبیاری کامل و قطع آبیاری در مرحله گلدهی) و کرت­های فرعی شـامل چهار رقـم جو (سهند، بهمن، ماکوئی و والفجر) بودند. نتایج نشان داد که وزن هزار دانه رقم­ها در شرایط تنش آبی نسبت به آبیاری کامل، 45/21 درصد کاهش داشت. بالا­ترین عملکرد دانه به رقم بهمن در شرایط آبیاری کامل و رقم سهند در شرایط تنش آبی تعلق داشت و رقم ماکویی با 55/23 درصد کاهش در عملکرد دانه، نسبت به بقیه رقم­ها؛ بیشترین کاهش را در شرایط تنش آبی داشت. بیشترین کاهش عملکرد زیستی مربوط دررقم بهمن و ماکویی مشاهده شد. با اعمال تنش رطوبتی، میزان انتقال مجدد در تمام بخش­ها و میان­گره­های ساقه افزایش داشت و بین رقم­های گوناگون در میزان انتقال مجدد از بخش­های گوناگون ساقه تفاوت­هایی وجود داشت، به­نحوی که در مورد رقم­های والفجر و سهند، میزان انتقال پنالتیمیت بالاتر از پدانکل بود و رقم­های بهمن و ماکویی، میزان انتقال مجدد بالایی از پدانکل و میان­گره­های زیرین ساقه داشتند. کارایی انتقال مجدد میان­گره­های زیرین ساقه در تمام رقم­های مورد مطالعه غیر از رقم والفجر، بالاترین مقدار را نسبت به کارایی انتقال مجدد پنالتیمیت و پدانکل در شرایط تنش داشت. به طورکلی با در نظر گرفتن شاخص­های عملکرد و میزان انتقال مجدد مواد فتوسنتزی، ارقام بهمن و سهند به­عنوان رقم­های مناسب جو به­ترتیب در شرایط آبیاری کامل و تنش آبی شناسایی شدند.

به منظور ارزیابی تنوع لاین های گندم نان از نظر ذخایر ساقه و راندمان انتقال این ذخایر در شرایط تنش خشکی انتهای فصل، آزمایشی در سال زراعی 88-1387 در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با 3 تکرار بر روی 16 لاین پیشرفته گندم نان از سری WS-87 در ایستگاه تحقیقات کشاورزی کبوترآباد اصفهان به اجرا در آمد. برای اعمال تنش خشکی، پس از مرحله سنبله دهی آبیاری قطع شد و از مرحله گرده افشانی تا رسیدگی فیزیولوژیک در طی پنج مرحله با فواصل 10 روز، طول و وزن اجزای ساقه شامل طول و وزن دم گل آذین، طول و وزن میان گره زیر دم گل آذین و وزن مجموع میان گره های باقیمانده اندازه گیری گردید. سپس مقدار ماده خشک منتقل شده و راندمان پویا شدن و انتقال آن از هر یک از اجزای ساقه محاسبه و همبستگی آنها با عملکرد دانه بررسی شد. نتایج نشان داد که دامنه تغییرات مقدار ماده خشک منتقل شده از دم گل آذین بین 13 تا 122 (به ترتیب لاین های 9 و 1)، از میان گره زیر دم گل آذین بین 75 تا 225 (به ترتیب لاین های 6 و 1) و از مجموع میان گره های باقیمانده بین 51 تا 206 (به ترتیب لاین های 14 و 10) میلی گرم بود. مجموع ماده خشک منتقل شده از ساقه بین 186 تا 506 میلی گرم به ترتیب در لاین های 16 و 1 مشاهده گردید. همچنین راندمان پویا شدن و انتقال ماده خشک از دم گل آذین بین 3.4 تا 26.8 (به ترتیب لاین های 9 و 3)، از میان گره زیر دم گل آذین بین 25.9 تا 48.6 (به ترتیب لاین های 6 و 8) و از مجموع میان گره های باقیمانده بین 13.3 تا 42.8 (به ترتیب لاین های 14 و 10) درصد اندازه گیری گردید. از بین سه جزء مورد بررسی، میان گره زیر دم گل آذین بیشترین اهمیت را در مقدار ماده خشک منتقل شده و راندمان انتقال ماده خشک دارا بود. عملکرد دانه همبستگی مثبت و معنی داری با صفات طول دم گل آذین (r=0.50*) و طول میان گره زیر دم گل آذین (r=0.53*) داشت.